- Wystawy

Artykuły

• 

  160. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego

  20 stycznia 2023

  Tytułowy zryw narodowościowy wybuchł 22 stycznia 1863 roku i był jednym z największych polskich powstań, choć swoim zasięgiem objął jedynie ziemie zaboru rosyjskiego. Walki powstańcze miały charakter wojny partyzanckiej, podczas której stoczono łącznie ok. 1200 bitew i potyczek. Działania zbrojne trwały do jesieni 1864 roku i ostatecznie zakończyły się klęską Polaków. Bilans zrywu to kilkadziesiąt tysięcy zabitych w walkach, blisko tysiąc osób straconych w publicznych egzekucjach, ok. 38 tys. osób skazanych na katorgę lub zesłanych na Sybir…

  Czytaj Więcej o: 160. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego
• 

  Traktat w Tylży. W 215 rocznicę podpisania

  7 lipca 2022

  Podpisany 7 lipca 1807 roku traktat, zawarty między Cesarzem Francuzów Napoleonem Bonaparte, a carem Aleksandrem I, jest tym z kilku przykładów, kiedy „wielka” historia, ta mocarstwowa, bezpośrednio upomniała się o tereny Białostocczyzny, wciągając je w sam środek europejskich roszad politycznych. Jest to również, niestety, jeden z tych momentów w dziejach regionu, gdy z perspektywy głównych stolic Europy decydowano o losie jego mieszkańców, zmieniając ich przynależność państwową zgodnie z potrzebami bieżącej koniunktury międzynarodowej…

  Czytaj Więcej o: Traktat w Tylży. W 215 rocznicę podpisania
• 

  19 lutego 1919 r. - odzyskanie przez Białystok niepodległości. W 103. rocznicę wydarzenia

  17 lutego 2022

  Losy Białegostoku, patrząc przez pryzmat odzyskiwania przez miasto niepodległości, były nieco inne niż reszty kraju. Wynikało to ze specyfiki położenia regionu i, w głównej mierze, z umów międzynarodowych. Dlatego też, gdy w listopadzie 1918 r. II RP cieszyła się wolnością, Białystok ciągle pozostawał pod okupacją, by – korzystając z przebiegającej przez miasto linii kolejowej – umożliwić Niemcom powrót ich wojsk do Prus Wschodnich. Sytuacja miasta zmieniła się dopiero 5 lutego 1919 r. za sprawą podpisanej tego dnia tzw. „umowy białostockiej”, regulującej kwestie ewakuacji wojsk niemieckich. W wyniku zawartego porozumienia 17 lutego 1919 r. nad Białą mógł pojawić się pierwszy polski komendant miasta – płk Stanisław Dziewulski, a Wojsko Polskie zajmować kolejne miejscowości regionu. Ostateczne wycofanie z Białegostoku oddziałów niemieckich zaplanowano na 19 lutego 1919 r., wojska okupacyjne miały opuścić miasto do godziny drugiej w nocy, jednak z powodu złożoności całej operacji, moment ten nieco się opóźnił (ostatni eszelon niemiecki opuścił miejscowy dworzec dopiero około godziny siedemnastej). Wieczorem do miasta wjechały pierwsze polskie patrole – najpierw, ulicą Lipową do centrum dotarli ułani z 4 pułku, po nich przybyli strzelcy Białostockiego Pułku Strzelców.  Jak się okazało była to jedynie forpoczta, gdyż większe siły wojskowe, miały pojawić się w mieście w ciągu najbliższych godzin.

  Czytaj Więcej o: 19 lutego 1919 r. - odzyskanie przez Białystok niepodległości. W 103. rocznicę wydarzenia
• 

  Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 r.

  30 kwietnia 2021

         3 maja 1791 r. zajmuje w historii Polski szczególne miejsce, tego dnia sejm przyjął Ustawę Rządową, która od daty jej uchwalenia, przeszła do historii pod mianem Konstytucji 3 Maja. Dwa dni później stała się powszechnie obowiązującym prawem, a stany sejmujące (król, senat i izba poselska) przyjęły dodatkowo tzw. Deklarację Stanów Zgromadzonych, która znosiła wszystkie prawa sprzeczne z podjętą Ustawą, wzywała do złożenia przysięgi na jej wierność oraz przestrzegała, że „ktobykolwiek śmiał być przeciwnym niniejszej Konstytucji lub targać się na jej zepsucie, albo wzruszał spokojność dobrego i szczęśliwym być zaczynającego Narodu przez zasiewanie nieufności, przewrotne tłumaczenie Konstytucji, a tem bardziej przez formowanie jakiegokolwiek w kraju rokoszu, czyli konfederacyi onej przodował, lub jakowym sposobem do tego dokładał się, ten za nieprzyjaciela Ojczyzny, za jej zdrajcę, za buntownika uznany i najsurowszemi karami natychmiast przez Sąd Sejmowy ukarany będzie.”!

  Czytaj Więcej o: Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 r.
• 

  III Rozbiór Polski, a Białostocczyzna – w 225. rocznicę rozbioru

  23 października 2020

  24 października 1795 roku Rosja, Prusy i Austria podpisały akt rozbioru Polski, trzeciego już z kolei, w wyniku którego państwo polskie przestało faktycznie istnieć, a jego terytorium podzielono pomiędzy sygnatariuszy traktatu. Ziemie ówczesnego województwa podlaskiego zostały zagarnięte przez Królestwo Prus i utworzyły nową prowincję państwa pruskiego – Prusy Nowowschodnie (Neu-Ost-Preussen). W ten sposób rozpoczął się krótki, bo trwający do 1807 r., epizod funkcjonowania na terenach Białostocczyzny administracji pruskiej, którego jednym z zachowanych do dziś efektów jest – licząca ponad 70 metrów bieżących – spuścizna aktowa.

  Czytaj Więcej o: III Rozbiór Polski, a Białostocczyzna – w 225. rocznicę rozbioru
• 

  NIE ZAPOMNIJCIE TAMTYCH DNI - ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW NSZZ SOLIDARNOŚĆ W ZASOBIE ARCHIWÓW PAŃSTWOWYCH

  15 września 2020

  31 sierpnia 2020 r  roku  minęła 40. rocznica powstania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego  „Solidarność” , który był pierwszą  w krajach komunistycznych, legalna i niezależną od władz organizacją związkową. Z tej okazji Archiwa Państwowe zaprezentowały m.in  swoje zbiory dotyczące powstawania oraz działalności związku.

  Przygotowana została wystawa plenerowa oparta o archiwalia przechowywane w zasobie państwowej sieci archiwalnej, której powstanie koordynowało Archiwum Państwowe w Białymstoku. Składają się na nią materiały z 31 archiwów, które zaprezentowane zostały w kolejności alfabetycznej według nazwy miejscowości, w której działają. Koncentrują się one zasadniczo na latach 1980–1981, część sięga jednak roku 1989.  Wystawę można oglądać od 28 sierpnia 2020 roku na Jasnych Błoniach przed Urzędem Miasta Szczecin.

  Marek Kietliński

  Czytaj Więcej o: NIE ZAPOMNIJCIE TAMTYCH DNI - ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW NSZZ SOLIDARNOŚĆ W ZASOBIE ARCHIWÓW PAŃSTWOWYCH
• 

  "Czerwona propaganda podczas wojny polsko-bolszewickiej"

  21 sierpnia 2020

  W związku z 100-leciem zwycięskich bitew pod Warszawą 15 sierpnia oraz w Białymstoku 22 sierpnia zapraszamy Państwa do zapoznania się z wystawą internetową poświęconą propagandzie komunistycznej Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski. Zamieszczone w niej odezwy i pisma stanowią materiały źródłowe zgromadzone w Archiwum Państwowym w Białymstoku, przejęte od ówczesnego archiwum zakładowego Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Białymstoku. Są to w większości fotokopie dokumentów Komitetu Centralnego PZPR.

  Czytaj Więcej o: "Czerwona propaganda podczas wojny polsko-bolszewickiej"